Lipcowy wyrok ma istotne znaczenie dla orzecznictwa w sprawach SKD. SN wypowiedział się w szczególności w kwestiach dotyczących kredytowanych prowizji, naliczania od nich odsetek, sposobu przedstawiania kosztów kredytu oraz informacji o prawie odstąpienia od umowy.

Sankcja kredytu darmowego

Sankcja kredytu darmowego została przewidziana w art. 45 ustawy o kredycie konsumenckim. W przypadku spełnienia ustawowych przesłanek konsument – po złożeniu kredytodawcy odpowiedniego oświadczenia – zwraca kredyt bez odsetek i innych kosztów kredytu należnych kredytodawcy, w terminach i w sposób ustalony w umowie. W praktyce możliwość zastosowania SKD może więc oznaczać dla kredytobiorcy istotne zmniejszenie kosztów zobowiązania. Niestety nie każda nieprawidłowość w umowie prowadzi jednak automatycznie do zastosowania sankcji.

W orzecznictwie występują zarówno rozstrzygnięcia uwzględniające stanowiska kredytobiorców, jak i oddalające roszczenia. Niedawno, w kwietniu 2026 r., zapadło ważne orzeczenie TSUE (sprawa C-744/24). Trybunał wskazał, że niedopuszczalne jest stosowanie oprocentowania kwot przeznaczonych na pokrycie kosztów kredytu, takich jak prowizje czy składki ubezpieczeniowe. Teraz wreszcie doczekaliśmy się stanowiska Sądu Najwyższego. Sprawa dotyczyła umowy kredytu konsolidacyjnego zawartej w 2017 r., na mocy której bank naliczał odsetki od skredytowanej prowizji. 

Przesłanki wystąpienia sankcji

Jedną z najważniejszych tez wyroku jest stanowisko dotyczące przesłanek zastosowania sankcji kredytu darmowego. Sąd Najwyższy podkreślił, że sankcja określona w art. 45 ustawy o kredycie konsumenckim służy ochronie konsumenta, ale pełni również funkcję prewencyjną – ma mobilizować kredytodawców do przestrzegania obowiązków wynikających z ustawy.

Sąd wskazał: „Dla oceny skuteczności skorzystania z sankcji kredytu darmowego wystarczające jest wykazanie jednego z naruszeń, o których mowa w art. 45 ust. 1 u.k.k.”. Nie jest zatem konieczne wykazanie wielu nieprawidłowości jednocześnie.

Całkowita kwota kredytu a koszty kredytu

Duża część uzasadnienia została poświęcona rozróżnieniu pomiędzy całkowitą kwotą kredytu a całkowitym kosztem kredytu. Rozróżnienie to ma fundamentalne znaczenie m.in. w przypadku umów, w których bank finansował prowizję lub inne koszty kredytu.

Sąd Najwyższy wskazał, że całkowita kwota kredytu odpowiada kapitałowi faktycznie oddanemu kredytobiorcy do dyspozycji. Natomiast prowizje, opłaty, odsetki czy – w określonych przypadkach – koszty ubezpieczenia stanowią koszty kredytu i nie powinny być utożsamiane z całkowitą kwotą kredytu.

Ma to szczególne znaczenie dla umów przewidujących tzw. kredytowaną prowizję. Sam fakt, że bank finansuje prowizję w ramach kredytu, nie oznacza, że prowizja przestaje być kosztem kredytu i staje się kapitałem udostępnionym konsumentowi.

– Dokładnie taką argumentację przedstawialiśmy w prowadzonych przez nas sprawach, dlatego niezwykle cieszy fakt, że stanowisko to znalazło wyraz również w orzecznictwie Sądu Najwyższego – wskazuje r.pr. Justyna Bielawska.

Stop odsetkom od prowizji

Sąd Najwyższy, powołując się m.in. na najnowszy wyrok TSUE w sprawie C-744/24, jednoznacznie wskazał: „składniki kosztów kredytu nie mogą być naliczane od siebie, np. odsetki od prowizji”. W konsekwencji SN uznał praktykę naliczania odsetek od całkowitego kosztu kredytu lub jego poszczególnych składników za niezgodną z ustawą o kredycie konsumenckim oraz dyrektywą 2008/48. To prawdopodobnie najbardziej doniosła praktycznie część wyroku.

– W naszej ocenie wyrok Sądu Najwyższego może więc mieć szczególnie duże znaczenie dla kredytobiorców posiadających umowy, w których prowizja, ubezpieczenie lub inny koszt zostały skredytowane, a następnie bank naliczał od nich odsetki. Gdyby zaakceptować legalność obciążenia kredytobiorcy odsetkami np. od kredytowanej prowizji, to stanowiłoby to w istocie wzajemne nakładanie się kosztów kredytowych – podsumowuje r.pr. Bartłomiej Bielawski.

Stop ukrywaniu prowizji w kapitale

Szczególnie interesujące z punktu widzenia przyszłych spraw o sankcję kredytu darmowego jest stanowisko Sądu Najwyższego dotyczące harmonogramu spłaty. Według Sądu powinien on przedstawiać nie tylko termin i wysokość raty oraz jej część kapitałową i odsetkową, ale również inne koszty kredytu ponoszone przez konsumenta, w tym prowizję.

Ma to istotne znaczenie w kontekście art. 30 ust. 1 pkt 8 ustawy o kredycie konsumenckim i może stanowić kolejny obszar badania umów pod kątem możliwości zastosowania sankcji kredytu darmowego.

Łatwy dostęp do informacji

Sąd Najwyższy zwrócił również uwagę na szerszy cel obowiązków informacyjnych wynikających z art. 30 ustawy o kredycie konsumenckim. Umowa ma stanowić bowiem dla konsumenta – jak określił to SN – „zwięzłe kompendium informacji prawnej”. Konsument powinien mieć łatwy dostęp do informacji pozwalających mu ustalić warunki kredytu oraz swoją sytuację prawną. Nie powinien być zmuszony do podejmowania dodatkowego wysiłku lub ponoszenia kosztów w celu odtworzenia informacji, które zgodnie z ustawą powinny wynikać z dokumentu umowy.

Teza ta ma znaczenie wykraczające poza problem kredytowanych prowizji. W przyszłych sprawach może stanowić istotny punkt odniesienia przy ocenie również innych obowiązków informacyjnych przewidzianych w art. 30 ustawy.

– W prowadzonych przez nas sprawach od początku zwracamy uwagę, że informacje przekazywane konsumentowi powinny być jasne, jednoznaczne i pozwalać na rzeczywistą ocenę kosztów oraz warunków kredytu – wskazują prawnicy kancelarii.

Niejasne zasady zmiany opłat i prowizji

Czy zatem potrzeba jasnego formułowania zapisów umownych została dostrzeżona przez Sąd Najwyższy w omawianej sprawie? Jak najbardziej. Sąd dostrzegł kwestię zapisów dotyczących sytuacji, gdy zmianie mogłyby ulegać opłaty i prowizje.

Zdaniem SN wskazane przez bank sytuacje nie zostały dostatecznie skonkretyzowane. Część z nich odwoływała się do okoliczności, których konsument nie mógł zweryfikować, a niektóre zależały w istocie od decyzji samego banku. W rezultacie konsument nie był w stanie oszacować rzeczywistej wartości zaciąganego zobowiązania.

Oznacza to, że samo formalne zamieszczenie w umowie katalogu okoliczności pozwalających na zmianę opłat nie musi być wystarczające. Informacja powinna umożliwiać konsumentowi rzeczywistą weryfikację zasad, według których koszty mogą w przyszłości ulec zmianie.

Prawo odstąpienia od umowy

Warto przypomnieć, iż co do zasady konsument może odstąpić od umowy kredytu konsumenckiego w terminie 14 dni od jej zawarcia. Jeżeli jednak umowa nie zawiera wymaganych przez ustawę elementów, termin ten może rozpocząć bieg dopiero od dnia przekazania konsumentowi wszystkich wymaganych informacji.

Sąd Najwyższy stwierdził, że obie te okoliczności powinny znaleźć odzwierciedlenie w treści umowy. W praktyce oznacza to potrzebę dokładnego zbadania tych umów, które informują konsumenta wyłącznie o 14-dniowym terminie liczonym od dnia zawarcia umowy, pomijając drugą sytuację przewidzianą przez ustawę.

– Analiza umów kredytowych jednoznacznie pokazuje, że sytuacja, gdy banki informują o prawie odstąpienia w taki niepełny sposób, przydarza się bardzo często. Często podnosimy powyższą kwestię jako jeden z argumentów przemawiających za zastosowaniem sankcji kredytu darmowego. Choć w świetle powyższego wyroku SN już choćby jedno naruszenie może skutkować uruchomieniem sankcji, naszą rolą jest zweryfikowanie pełnej treści umowy i odnalezienie możliwie wielu rzeczywistych argumentów, które ukazują niewłaściwą praktykę banku – zauważa r.pr. Justyna Bielawska.

Znaczenie wyroku dla przyszłych spraw o SKD

W niniejszej sprawie konsument złożył oświadczenie o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego. Sąd I instancji uwzględnił powództwo, jednak Sąd Okręgowy zmienił wyrok i powództwo oddalił. Sprawa trafiła następnie do Sądu Najwyższego, który uchylił niekorzystny wyrok Sądu Okręgowego i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Wyrok nie oznacza zatem jeszcze prawomocnego uwzględnienia roszczenia kredytobiorcy w tej konkretnej sprawie.

– Znaczenie orzeczenia wynika przede wszystkim z przedstawionej przez Sąd Najwyższy wykładni przepisów ustawy o kredycie konsumenckim. Wyrok ten nie oznacza oczywiście, że każda umowa zawierająca kredytowaną prowizję automatycznie staje się kredytem darmowym – podsumowuje r.pr. Bartłomiej Bielawski. – Każda umowa wymaga bowiem indywidualnej analizy. Orzeczenie to dostarcza jednak istotnych wskazówek dla oceny takich umów.

Jednocześnie warto zachować ostrożność przed stwierdzeniem, że wszystkie problemy dotyczące SKD zostały już rozstrzygnięte. W TSUE nadal znajdują się sprawy dotyczące konsekwencji wcześniejszych orzeczeń dla obowiązków informacyjnych i krajowej sankcji. Przykładowo w sprawie C-433/26 sąd polski zwrócił uwagę, że C-744/24 nie rozstrzygnął wprost, czy niedopuszczalne oprocentowanie kosztów oznacza jednocześnie naruszenie obowiązków dotyczących informacji o stopie oprocentowania i RRSO, mające znaczenie dla zastosowania krajowej sankcji.

Najbliższe miesiące mogą być bardzo istotne dla dalszego kształtowania linii orzeczniczej w sprawach SKD.

Masz kredyt konsumencki?

Jeżeli posiadasz lub posiadałeś kredyt albo pożyczkę konsumencką, warto sprawdzić, czy bank prawidłowo wykonał obowiązki wynikające z ustawy o kredycie konsumenckim. Szczególne znaczenie mogą mieć umowy, w których bank skredytował prowizję, ubezpieczenie lub inne koszty kredytu, a następnie naliczał od tych kwot odsetki.

W BIELAWSCY Kancelaria Radców Prawnych analizujemy umowy kredytowe pod kątem możliwości zastosowania sankcji kredytu darmowego. Zachęcamy do zapoznania się z naszą ofertą tutaj. 

Wyrok Sądu Najwyższego z 8 lipca 2026 r. stanowi kolejny istotny krok w kształtowaniu się orzecznictwa dotyczącego sankcji kredytu darmowego. Nie oznacza jednak, że każda umowa zawierająca kredytowaną prowizję automatycznie uprawnia do skorzystania z SKD. Każda umowa wymaga indywidualnej analizy – zarówno pod kątem występujących w niej nieprawidłowości, jak i ich znaczenia dla możliwości zastosowania sankcji kredytu darmowego.